زنــــــــده بـــــــاد مخــــــالــف من

حمــــزه حمیــــد

 

دف:

اى دف تو بنال از دل


در قدیم دف یا دایره کوچک را که چنبر آن از روی و برنج ساخته می شد خمک یا خمبک می گفتند و به دست زدن با وزن و به اصطلاح بشکن زدن هم خمبک یا خمبک می گفتند .
در کتابهای لغت در معنی دف یا دایره می نویسند: آن چنبری است از چوب که بر روی آن پوست کشند و بر چنبر آن حلقه ها آویزند
.
دف یا دایره های هم بوده که بر چنبر آن زنگ تعبیه می کردند و می نواختند
.
زنگهای دف را جلاجل می گفتند
.
در قدیم برای آنکه طنین بهتری داشته باشد روی دف پوست آهو میکشیدند
.
در دوره اسلامی به کسانی که دف یا دایره می نواختند جلاجل زن می گفتند
.
در ایران کهن جلاجل وسیله ای بیضی شکل و بزرگ بود که زنگ هایی بر آن می بستند و در جنگها به کار می بردند و ظاهرا صدای مهیبی داشته است
.
دف یا دایره کوچک را که بر آن زنگوله تعبیه می کنند و اکنون متداول است دایره زنگی می گویند
.
این ساز ضربه ای موسیقی چنانکه از کتابهای موسیقی و نوشته ها و اشعار بر می اید در دوره اسلامی ایران برای پشتیبانی از ساز و حفظ وزن به کار می رفته و رکن اصلی مجالس عیش و طرب و محافل اهل ذوق و عرفان بوده که قوالان به تنهای هم با خواندن سرود و ترانه آن را به کار می بردند
.
پس از آنکه تنبک یا دنبک کوچک و مجلسی شد به تدریج جای دف را گرفت و از رونق دف کاست
.

دف تشکیل شده است از چنبری از چوب بید که بر روی آن پوستی بر کشند و آویزهایی حلقه مانند از داخل بر جداره دایره چوبی ببندند. به کف دست برگیرندو به سر انگشتان به ضربه های موزون نوازند .

ساختمان و ابعاد قسمتهای دف :

 

کمانه : حلقه چوبی مدور به عرض 5 تا 7 و قطر دایره 48 تا 53 سانتی متر که دهانه کاملا مدور موجب یک نواختی صدا می گردد.


شستی : فرورفتگی منحنی شکل . محل استقرار انگشت شست دست چپ بر روی لبه پشتی کمانه .

پوست : پوست کهنه بز با ضخامت یکسان و به رنگ یکسان (تگرکی با دانه و آهکی نباشد)پوستی مناسب است البته پوست آهو – میش – بزکوهی و ماهی نیز مرسوم بوده است .


گل میخ : برای حفظ پوست دف . پونز هایی از برنج - مس یا آهن در جداره بیرونی کمانه روی پوست کوبیده میشود.

قلاب : از آهن یا مس در جداره داخلی کمانه استفاده می شود که حلقه ها روی قلاب نصب می شوند و فاصله هر قلاب از پوست 3.5 و از قلاب مجاور 3 سانتیمتر می باشد.

 

حلقه : از برنج - مس و گاهی آهن به قلاب های دیواره داخلی متصل است .4 حلقه آویزه به یک قلاب و قطر حلقه ها 1.5 سانتیمتر است .


تسمه چرمی : برای جلوگیری از خستگی مچ نوازنده برای دف نوازی های طولانی در قسمت داخلی کمانه نصب میشود استفاده می کنند.

امروزه در ایران به شکل شگفت انگیزی علاقه مندی مردم به نواختن دف رواج پیدا کرده است که دست کم در صد سال گذشته بی سابقه بوده است. دف بویژه بیشتر در کردستان، کرمانشاهان، کرمان و یزد شوریدگی شوریده حالان مست را باعث است. نوازندگان قدرتمند دف همراه با نوای تاس و تنبور و شمشال و با آواز خوانی که اشعار را به زبان محلی و گاه فارسی اجرا می کنند، فضای این مجالس را غرق عشق و شور و رقص و موسیقی می کنند. در حقیقت امروزه در میان سازها دف بیشتر بازتاب رنجها، دردها، عاشقانه ها، حماسه ها و عارفانه های ژرف سرزمین ما ایران شده است
.

 

نوشته شده در دوشنبه ۸ تیر ۱۳۸۸ساعت ۸:٠٧ ‎ب.ظ توسط حمــــــزه حمـیــــــد نظرات () |

قالب وبلاگ : قالب وبلاگ